Denizli’den Dünya Bilimine Büyük Katkı: Çameli Pelemiri Keşfedildi
Denizli’nin doğal güzellikleriyle ünlü Çameli ilçesi, bilim dünyasına yepyeni bir tür kazandırmanın gururunu yaşıyor. Emekli Fen Bilgisi Öğretmeni Rıfat Özdemir’in doğa yürüyüşleri sırasında dikkatini çeken ve yıllar süren titiz çalışmalar sonucunda bilim literatürüne giren ‘Çameli pelemiri’, Cephalaria cameliensis adıyla uluslararası alanda tanındı. Bu önemli keşif, Türkiye’nin biyoçeşitliliğinin ne denli zengin olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi.
Keşif Süreci Nasıl İşledi?
Her yıl yeni türlerin keşfedildiği Türkiye florası, bu kez Denizli’nin Çameli ilçesinden gelen bir sürprizle zenginleşti. Yaklaşık iki yıl önce bölgedeki biyoçeşitlilik envanteri çalışmaları sırasında emekli öğretmen Rıfat Özdemir tarafından fark edilen bitki, Ege Üniversitesi Botanik Bahçesi ve Herbaryum Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Yıldırım ve ekibinin yoğun mesaisiyle incelendi. Yapılan detaylı morfolojik ve moleküler analizler, bitkinin daha önce bilinmeyen yeni bir tür olduğunu kesin olarak ortaya koydu.
Prof. Dr. Hasan Yıldırım, keşif sürecini şu sözlerle aktardı: “Yeni tür ilk olarak, bölgenin doğasını yakından takip eden ve arazi gözlemleriyle çalışmalara değerli katkılar sunan emekli öğretmen Rıfat Özdemir tarafından fark edildi. Ardından Akdeniz Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümünden Prof. Dr. Ramazan Süleyman Göktürk ile birlikte yürüttüğümüz kapsamlı morfolojik değerlendirmeler, bitkinin mevcut türlerle örtüşmediğini ortaya koydu. Türün yakın akrabalarından ayrıldığı noktaları moleküler düzeyde netleştiren ISSR analizleri ise Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Fen Fakültesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Ergun Kaya tarafından titizlikle gerçekleştirildi. Bilimsel çalışmanın tamamlanmasıyla birlikte türün bilim için tamamen yeni olduğu kanıtlandı ve makale, taksonomi alanının saygın dergilerinden Phytotaxa’da yayımlanarak uluslararası literatüre girdi.”
‘Çameli Pelemiri’ Tehlike Altında Olabilir
Yapılan araştırmalar, Çameli pelemirinin (Cephalaria cameliensis) yaşam alanının oldukça sınırlı olduğunu gösteriyor. Bitki, yalnızca Denizli-Çameli ve Muğla-Fethiye arasındaki dar bir coğrafyada, 1350-1850 metre yüksekliklerdeki habitatlarda bulunuyor. Bu dar yayılış alanı ve bölgedeki yoğun otlatma baskısı, türün geleceği hakkında endişelere yol açıyor. Prof. Dr. Yıldırım, “Türün yaşam alanının sınırlı olması ve bölgede gözlenen yoğun otlatma baskısı nedeniyle, Cephalaria cameliensis’in IUCN kriterlerine göre ‘Tehlikede (EN)’ kategorisinde değerlendirilmesini öneriyoruz” ifadelerini kullandı.
Bitkinin yaprak yapısı, çiçek özellikleri ve genel görünümü, Cephalaria saldaensis, Cephalaria dirmilensis ve Cephalaria lycica gibi yakın türlerden belirgin farklılıklar taşıyor. Moleküler analizler de bu ayrımı güçlü bir şekilde destekleyerek, türün bağımsız bir takson olduğunu doğruladı.
Türkiye, Cephalaria Cinsi İçin Önemli Bir Merkez
Dünya genelinde yaklaşık 100 tür ile temsil edilen Cephalaria cinsi, özellikle Akdeniz Havzası’ndan Orta Asya’ya kadar geniş bir coğrafyada yayılış gösteriyor. Türkiye ise bu cins için önemli bir çeşitlenme merkezi konumunda bulunuyor. Son keşfedilen Çameli pelemiri ve Cephalaria dumanii türleriyle birlikte, Türkiye’deki toplam Cephalaria tür sayısı 49’a yükseldi. Bu türlerin yaklaşık yarısının endemik olması, Anadolu’nun bitki çeşitliliği açısından küresel önemini vurguluyor.
Prof. Dr. Yıldırım, bu keşfin önemini vurgulayarak, “Çameli, doğasını korumayı bilen, misafirperver insanlarıyla her zaman yanımızda olan özel bir ilçe. Bu keşif, hem Anadolu’nun eşsiz ekolojik mirasını hem de yerel halkın duyarlılığının bilime nasıl katkı sağlayabileceğini bir kez daha gösterdi. Çalışmamızın gerçekleşmesinde sundukları desteklerden ötürü Çameli Belediyesine ve Belediye Başkanı Cengiz Arslan’a teşekkür ediyoruz. Doğanın saklı güzelliklerini gün yüzüne çıkaran bu tür keşiflerin artması, Anadolu biyotasının henüz keşfedilmeyi bekleyen zenginliğini gözler önüne seriyor” dedi.
